PGS 15: opslag van verpakte gevaarlijke stoffen

Wat is PGS 15?

PGS 15 staat voor Publiekrechtelijke Regeling voor het opslaan van gevaarlijke stoffen in verpakte vorm. De regeling is opgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en geeft concrete voorschriften voor onder meer brandveiligheid, arbeidsveiligheid en milieuveiligheid.

Hoewel PGS 15 oorspronkelijk is gericht op gevaarlijke stoffen, geldt de regeling in de praktijk ook voor veel soorten gevaarlijk afval. Denk aan verpakte chemicaliën, verfresten, lijmen, reinigingsmiddelen, olieproducten en andere afvalstoffen die gevaarseigenschappen hebben.

PGS 15 is geen vervanging van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of de Wet milieubeheer, maar een uitwerking ervan. Wanneer u gevaarlijke stoffen of afval opslaat, moet u voldoen aan zowel de algemene zorgplicht uit het Bal als de specifieke technische eisen uit PGS 15.

Voor wie geldt PGS 15?

PGS 15 geldt voor iedereen die gevaarlijke stoffen in verpakte vorm opslaat. Dat zijn niet alleen chemische bedrijven, maar ook garages, zorginstellingen, scholen, laboratoria, schoonmaakbedrijven, horeca, transporteurs en afvalinzamelaars.

De regeling kent drempelwaarden. Voor veel stoffen geldt een ondergrens van 25 kg of 25 liter. Boven die hoeveelheid moet u aan de volledige PGS 15-eisen voldoen. Onder de drempel gelden minder zware eisen, maar de algemene zorgplicht blijft altijd van toepassing.

• Bedrijven die meer dan 25 kg of 25 liter per stofcategorie opslaan
• Inzamelaars en tussenvoorzieningen voor gevaarlijk afval
• Bedrijven met dagvoorraden of werkruimtevoorraden gevaarlijke stoffen
• Ook onder de drempel geldt de zorgplicht uit het Bal

Ondergrens en dagvoorraad

PGS 15 maakt onderscheid tussen een opslagvoorziening en een dagvoorraad in een werkruimte. In een werkruimte mag u doorgaans maximaal een dagvoorraad bewaren: meestal niet meer dan 25 kg of 25 liter per stofcategorie, afhankelijk van de gevaarsklasse.

Alles wat boven de dagvoorraad uitkomt, moet worden opgeslagen in een aparte, daarvoor aangewezen opslagvoorziening. Die ruimte moet voldoen aan strengere eisen op het gebied van compartimentering, ventilatie, lekbeheersing en brandwerendheid.

• Dagvoorraad in werkruimte: veelal maximaal 25 kg of 25 liter
• Grotere hoeveelheden in een aparte, aangewezen opslagvoorziening
• Ondergrens PGS 15: doorgaans vanaf 25 kg of 25 liter per stofcategorie
• Controleer per stof de exacte drempel in de PGS 15-bijlagen

Compartimentering en brandwerende scheiding

Een van de belangrijkste principes in PGS 15 is het opsplitsen van de opslag in compartimenten. Elk compartiment is een afgebakende ruimte waarin een beperkte hoeveelheid gevaarlijke stoffen mag worden opgeslagen. De grenzen van een compartiment moeten voldoen aan bepaalde brandwerendheid, zodat een brand in het ene compartiment niet direct overslaat naar het andere.

Binnen een compartiment gelden regels over de maximale hoeveelheid, de stapelhoogte en de onderlinge afstand tussen pallets. Onverenigbare stoffen mogen niet in hetzelfde compartiment staan. Denk bijvoorbeeld aan zuren en basen, of brandbare stoffen en oxiderende stoffen.

• Verdeel de opslag in compartimenten met voldoende brandwerendheid
• Beperk de hoeveelheid per compartiment
• Sla onverenigbare stoffen gescheiden op
• Houd voldoende loop- en blusruimte vrij

Lekbakken, vloeistofdichte vloeren en milieubeheersing

Vloeistoffen mogen niet in de bodem, riolering of oppervlaktewater terechtkomen. Daarom eist PGS 15 dat vloeibare gevaarlijke stoffen worden opgeslagen op een vloeistofdichte vloer of in een lekbak. De lekbak moet groot genoeg zijn om de inhoud van de grootste verpakking op te vangen.

Bij grotere opslaghoeveelheden kan een opvangvoorziening of bluswateropvang noodzakelijk zijn. Ook moet u nadenken over ventilatie: sommige stoffen geven dampen af die brandbaar, giftig of irriterend zijn. Goede ventilatie voorkomt dat er binnen een explosief of schadelijk dampmengsel ontstaat.

• Gebruik lekbakken die de grootste verpakking kunnen opvangen
• Zorg voor een vloeistofdichte vloer in de opslagruimte
• Ventileer voldoende om dampen te verwijderen
• Wees voorbereid op bluswateropvang bij calamiteiten

Etikettering, stoffenlijst en documentatie

Elke verpakking in de opslag moet duidelijk zijn gelabeld met de inhoud en de bijbehorende gevaarsaanduidingen. Dat kan via GHS-pictogrammen, H-zinnen en de UN-nummering, afhankelijk van de stof.

Daarnaast moet u een actuele stoffenlijst of opslagoverzicht bijhouden. Daarin staat welke stoffen er liggen, in welke hoeveelheid, waar ze staan en welke onverenigbaarheden er zijn. Deze lijst is onmisbaar voor hulpverleners bij een incident en voor interne controles.

• Label verpakkingen met inhoud en gevaarsaanduiding
• Houd een actuele stoffenlijst bij
• Noteer locatie, hoeveelheid en onverenigbaarheden
• Maak de lijst toegankelijk voor hulpverleners

Reactiematrix en onverenigbare stoffen

PGS 15 verplicht om rekening te houden met reactiegevaar. Sommige stoffen versterken elkaars gevaar wanneer ze in contact komen. Brandbare vloeistoffen en oxiderende stoffen, zuren en basen, of waterreactieve stoffen en water mogen daarom niet zonder maatregelen naast elkaar staan.

Een reactiematrix helpt om dit overzichtelijk te maken. Daarin staat welke stoffen wel en niet bij elkaar mogen worden opgeslagen. De matrix is een praktisch hulpmiddel voor magazijnmedewerkers en controleurs.

• Scheid brandbare en oxiderende stoffen
• Houd zuren en basen uit elkaar
• Bewaar waterreactieve stoffen droog en afgeschermd
• Maak een reactiematrix voor de opslag

PGS 15 in de praktijk: controlelijst

Een goede PGS 15-opslag vraagt meer dan een paar lekbakken. Controleer regelmatig of de opslag nog voldoet aan de regels, zeker wanneer het assortiment of de hoeveelheden veranderen.

• Is de opslagruimte aangewezen en afgebakend?
• Worden drempelwaarden en dagvoorraden gerespecteerd?
• Zijn compartimenten correct ingericht en onverenigbare stoffen gescheiden?
• Zijn vloeren vloeistofdicht en staan verpakkingen in lekbakken?
• Is de ventilatie toereikend voor de opgeslagen stoffen?
• Zijn verpakkingen correct gelabeld?
• Is de stoffenlijst actueel en toegankelijk?
• Is er een reactiematrix beschikbaar?
• Zijn medewerkers geïnstrueerd over de risico’s?